Welke route volg je voor één toepassing?
- Bepaal het doel en de concrete taak; vraag of AI hier werkelijk helpt.
- Beperk gegevens en bevoegdheden; onderzoek leverancier, contract en privacy als echte data nodig zijn.
- Scheid wettelijke plichten, norm- of contracteisen en eigen werkafspraken.
- Test gewone, lastige en ontbrekende gegevens; controleer bronnen en gevolgen.
- Leg voorwaarden, menselijke controle en besluit per gebruiksfase vast.
- Monitor fouten en veranderingen; pauzeer, herstel en hertest wanneer nodig.
Dit is een nieuw DCA-conceptwerkmodel, geen wettelijk voorgeschreven stappenlijst en geen reeds bewezen DCA-praktijk. De AI Act kent rollen en specifieke toepassingen; de AVG blijft gelden wanneer persoonsgegevens worden verwerkt.
Waarom maakt de bevoegdheid verschil?
Veeg in de tabel opzij of gebruik de pijltjestoetsen voor andere kolommen.
| Fase | Voorbeeld Noord Service | Begrenzing |
|---|---|---|
| Intern concept | AI schrijft een voorstel voor een servicereactie. | Medewerker verifieert en kiest zelf of het bruikbaar is. |
| Externe communicatie | Een goedgekeurd antwoord gaat naar een klant. | Controle van feiten, voorwaarden en toon vóór verzenden. |
| Systeemactie | Een agent boekt zelfstandig een afspraak. | Nieuwe bevoegdheid; aparte toets van rechten, fouten en terugdraaien. |
Deze fasen zijn praktische labels van DCA, geen wettelijke AI Act-risicocategorieën. Een concept kan ook schadelijk zijn als het ongemerkt in een beslissing terechtkomt.
Welke AI Act-regels zijn op 27 september 2026 relevant?
Veeg in de tabel opzij of gebruik de pijltjestoetsen voor andere kolommen.
| Onderwerp | Status op peildatum | Grens |
|---|---|---|
| AI-geletterdheid, art. 4 | Sinds 2 februari 2025; in juli 2026 gewijzigd. | Passende maatregelen voor personeel en anderen namens de organisatie; geen vast diploma. |
| Verboden toepassingen, art. 5 | Grotendeels sinds 2 februari 2025. | Nieuwe onderdelen art. 5(1)(ba)/(bb) en art. 5(1a)/(1b) vanaf 2 december 2026. |
| Transparantie, art. 50 | In beginsel sinds 2 augustus 2026. | Welke plicht geldt hangt af van interactie, inhoud en rol; overgang voor bepaalde oudere systemen tot 2 december 2026. |
| Annex III hoog risico | Hoofdstuk III §§ 1–3 vanaf 2 december 2027. | Uitstel is geen vrijstelling van AVG of andere al geldende regels. |
| Productgebonden hoog risico | Hoofdstuk III §§ 1–3 vanaf 2 augustus 2028. | Alleen waar art. 6(1)/bijlage I van toepassing zijn. |
Deze tijdlijn volgt de aangenomen wijzigingsverordening (EU) 2026/1744, in werking sinds 27 juli 2026. Een eerdere beleidsaankondiging of oud artikel met de oorspronkelijke datum is hiervoor niet leidend.
Welke hulpmiddelen kun je meteen gebruiken?
Het fictieve Noord Service-voorbeeld loopt door alle vier hulpmiddelen. De HTML hieronder is leesbaar zonder download; de CSV’s zijn bewerkbaar en vergen geen e-mailadres. Vul echte bedrijfs- of klantgegevens alleen in je eigen beveiligde omgeving in.
Fictief voorbeeld: installatiebedrijf Noord Service wil AI eerst alleen conceptantwoorden voor servicevragen laten maken. Een afspraak boeken is een andere bevoegdheid en blijft uit.
Veeg in de tabel opzij of gebruik de pijltjestoetsen voor andere kolommen.
| Onderdeel | Wat leg je vast? | Fictief ingevuld voorbeeld |
|---|---|---|
| Toepassing en doel | Beschrijf de concrete taak, niet slechts de naam van de tool. | Conceptantwoord op servicevragen, nog niet versturen. |
| Eigenaar en gebruikers | Wie besluit, gebruikt en controleert? | Serviceleider eigenaar; twee servicemedewerkers testen. |
| AI-aanbieder en rol | Welke organisatie levert het systeem; zijn wij gebruiker of aanbieder? | Nog te beoordelen; Noord Service is beoogd gebruiksverantwoordelijke. |
| Gegevens en toegang | Welke gegevens en systemen zijn werkelijk nodig? | Fictieve productbeschrijvingen; geen klantdossier of mailboxkoppeling in de test. |
| Gegevensstroom | Leg invoer, bijlagen, uitvoer en eventuele logging afzonderlijk vast. | Fictieve producttekst in; conceptantwoord uit; eventuele aanbiederlogs nog onbekend. |
| Leverancier, contract en bewaring | Controleer abonnement, regio, opslag, verder gebruik, subverwerkers en verwijdering; wijs onbekende punten toe. | Serviceleider vraagt contract en instellingen op; geen klantdata voordat dit is beoordeeld. |
| Systeemrechten | Noteer lezen, voorstellen, verzenden, wijzigen en verwijderen per koppeling. | Geen gekoppelde systemen; agenda lezen of boeken vergt een nieuw besluit. |
| Toegestane handeling | Onderscheid intern concept, externe communicatie en systeembewerking. | Alleen intern concept; medewerker verifieert en verzendt zelf. |
| Niet toegestane handeling | Zet grenzen expliciet naast het doel. | Geen prijsbelofte, geen afspraak boeken, geen automatische verzending. |
| Wettelijke toets | Registreer toepasselijke AI Act-, AVG-, contract- en sectorregels apart. | Art. 4 AI Act relevant; AVG pas concreet beoordelen vóór gebruik van klantdata. |
| Kritieke gevolgen | Wie kan geraakt worden bij een onjuiste uitkomst? | Klant kan verkeerde serviceafspraak of onjuiste voorwaarden krijgen. |
| Test en besluit | Welk bewijs en wie geeft toestemming voor welke fase? | Tien fictieve scenario’s gepland; nog geen vrijgave voor klantgebruik. |
| Controle en stopknop | Wie monitort, hoe wordt gestopt of teruggedraaid? | Serviceleider; conceptfunctie uitschakelen bij foutieve toezeggingen. |
| Herbeoordeling | Welke wijziging of fout vraagt een nieuwe beoordeling? | Nieuw model, klantdata, mailbox- of agendakoppeling en foutieve toezeggingen. |
AI-toepassings- en bevoegdhedenkaart als bewerkbare CSV
Download zonder e-mailadres. Vul echte gegevens uitsluitend in je eigen beveiligde omgeving in; deze website ontvangt geen antwoorden.
Beoordeel gewone, lastige en onvolledige gevallen. Een mooi geformuleerd antwoord is niet hetzelfde als een juist antwoord.
Veeg in de tabel opzij of gebruik de pijltjestoetsen voor andere kolommen.
| Onderdeel | Wat leg je vast? | Fictief ingevuld voorbeeld |
|---|---|---|
| Testcode en versie | Leg systeemversie, promptversie en testdatum vast. | Fictief T-03; prompt v0.2; 27-09-2026. |
| Taak en verwachting | Wat moet de uitkomst kunnen, en wat juist niet? | Vraag naar onderhoud zonder productnummer: vraag om productnummer; geen termijn beloven. |
| Invoerclassificatie | Fictief of echt; mogelijke persoonsgegevens of geheimen? | Volledig fictieve servicevraag; geen klantdata. |
| Uitkomst en bron | Noteer wat de AI zei en waarmee je het vergelijkt. | AI noemde garantie van vijf jaar; prijslijst/voorwaarden tonen twee jaar voor dit onderdeel. |
| Onzeker of fout | Maak onvolledig bewijs en afwijkingen zichtbaar. | Foutieve garantieclaim; oorzaak onbekend. |
| Gevolg en ernst | Wie kan wat verliezen door gebruik van deze uitkomst? | Klant kan op verkeerde toezegging vertrouwen; externe verzending niet toegestaan. |
| Menselijke controle | Welke feiten controleerde wie vóór gebruik? | Serviceleider vergelijkt productcode en actuele voorwaarden; test mislukt. |
| Wijziging en hertest | Pas aan en test ook eerdere scenario’s opnieuw. | Prompt aangepast; T-03 en T-01–T-10 opnieuw testen. |
| Besluit per gebruiksfase | Concept, extern bericht en systeemactie apart vrijgeven. | Intern concept nog in test; geen externe vrijgave. |
AI-test- en beoordelingsblad als bewerkbare CSV
Download zonder e-mailadres. Vul echte gegevens uitsluitend in je eigen beveiligde omgeving in; deze website ontvangt geen antwoorden.
Korte instructie per rol, met een oefening die laat zien of iemand fouten herkent en kan stoppen.
Veeg in de tabel opzij of gebruik de pijltjestoetsen voor andere kolommen.
| Onderdeel | Wat leg je vast? | Fictief ingevuld voorbeeld |
|---|---|---|
| Rol en taak | Welke persoon gebruikt AI waarvoor? | Servicemedewerker: conceptantwoorden op productvragen. |
| Toegestane tool en gegevens | Noem toegestane omgeving en inputgrens. | Alleen goedgekeurde testomgeving met fictieve productinformatie. |
| Verboden of aparte acties | Welke stap vraagt andere toestemming? | Geen echte klantgegevens, geen zelfstandige verzending of boeking. |
| Controle vóór gebruik | Wat moet de medewerker zelf vaststellen? | Product, garantie en voorwaarden in actuele bron controleren. |
| Oefencasus | Laat een ontbrekende of misleidende bron voorkomen. | AI verzint garantie van vijf jaar terwijl voorwaarden twee jaar vermelden. |
| Gewenste reactie | Wat doet de medewerker in deze oefening? | Niet verzenden; fout registreren; juiste bron zoeken; serviceleider informeren. |
| Escalatie | Wanneer pauzeren of incidentroute starten? | Onjuiste toezegging bij externe klant of mogelijke datadeling direct melden. |
| Bewijs van begrip | Noteer werkelijke oefening, geen automatisch certificaat. | Oefening nog te doen; uitkomst onbekend. |
| Herziening | Wanneer opnieuw instrueren? | Bij nieuwe tool, klantdata, bevoegdheid of incident. |
Rolgerichte AI-werkinstructie en oefenkaart als bewerkbare CSV
Download zonder e-mailadres. Vul echte gegevens uitsluitend in je eigen beveiligde omgeving in; deze website ontvangt geen antwoorden.
Houd fout, reikwijdte, directe actie en latere effectcontrole apart. Dit model doet geen automatische meldplichtbeslissing.
Veeg in de tabel opzij of gebruik de pijltjestoetsen voor andere kolommen.
| Onderdeel | Wat leg je vast? | Fictief ingevuld voorbeeld |
|---|---|---|
| Gebeurtenis en ontdekking | Wat gebeurde wanneer? Maak feit en vermoeden apart. | Fictief I-04: testantwoord bevat vijfjarige garantie; ontdekt vóór verzending. |
| Systeem en fase | Welke tool, versie en bevoegdheid waren actief? | Conceptfunctie v0.2, geen klantdata, geen externe actie. |
| Mogelijk bereik | Welke personen, besluiten of systemen zijn geraakt? | Voor deze test niemand extern; eerdere testuitkomsten nog te controleren. |
| Onbekend | Welke feiten zijn nog niet vastgesteld? | Of hetzelfde antwoord in andere tests voorkomt: onbekend. |
| Directe beheersing | Wat is gepauzeerd of teruggedraaid? | Extern gebruik blijft geblokkeerd; testset bevroren. |
| Afzonderlijke routes | Beoordeel privacy, veiligheid, contract of meldplicht op feiten. | Privacydatalek nu niet vastgesteld; opnieuw beoordelen als echte data blijken te zijn gebruikt. |
| Eigenaar en besluit | Wie besluit over onderzoek en herstart? | Serviceleider onderzoekt; geen herstartbesluit. |
| Oorzaak of hypothese | Onderzoek bron, prompt, model en menselijke controle. | Hypothese: verouderde producttekst; nog niet aangetoond. |
| Maatregel en toets | Wat verandert, wat is de hertest, wanneer is het effectief? | Bronselectie aanpassen; regressietest over tien scenario’s nog open. |
AI-incident- en verbeterkaart als bewerkbare CSV
Download zonder e-mailadres. Vul echte gegevens uitsluitend in je eigen beveiligde omgeving in; deze website ontvangt geen antwoorden.
Welke bestaande uitleg hoort erbij?
Voor echte persoonsgegevens: persoonsgegevens in AI-tools en zo nodig privacy en AVG. Voor selectie van de dienst: AI-leverancier beoordelen. Voor de wet in brede zin: AI Act voor organisaties. Een ISO 42001-systeem kan helpen bij governance, maar is geen automatische wettelijke vrijwaring: ISO 42001 en AI Act.
Alle praktische verdiepingen
- Hoe maak je een bruikbare AI-werkinstructie voor medewerkers?
Een medewerker vraagt: “Mag ik dit in een AI-tool zetten?” Een bruikbare werkinstructie helpt die vraag vandaag beantwoorden, zonder alle AI op één hoop te gooien.
- Hoe controleer je een AI-antwoord voordat je het gebruikt?
Vlot geformuleerd is niet hetzelfde als juist, actueel of toegestaan.
- Wat vraagt AI-geletterdheid van verschillende medewerkers?
Een servicedewerker, HR-medewerker en systeembeheerder lopen niet tegen dezelfde AI-fouten aan.
- Hoe test je een AI-toepassing vóór en na ingebruikname?
Een geslaagde demo is geen bewijs dat de toepassing in jouw proces goed werkt.
- Mag AI helpen bij het beoordelen van sollicitanten?
Een AI-samenvatting van een cv en een automatische ranglijst hebben verschillende gevolgen.
- Welke rechten geef je een AI-agent die systemen kan gebruiken?
Een agent die een mail kan lezen is iets anders dan een agent die die mail ook kan verzenden of een afspraak kan boeken.
- Wanneer vertel je klanten of medewerkers dat AI wordt gebruikt?
Een standaardlabel op ieder intern concept is niet hetzelfde als de wettelijke transparantieplicht.
- Wat doe je wanneer medewerkers ongeautoriseerde AI-tools gebruiken?
Een onbekende tool kan handig lijken, terwijl de organisatie gegevensstromen en rechten niet meer ziet.
- Wat doe je na een fout, ongewenste AI-actie of mogelijk gegevenslek?
Een fout AI-antwoord kan onschuldig blijven in een test of een klantbesluit en systeemactie raken.
Bronnen en broncontrole
Openbare primaire bronnen gecontroleerd op . Het Noord Service-voorbeeld en de hulpmiddelen zijn fictieve, praktische DCA-uitwerkingen.
- Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), geconsolideerde tekst — Art. 3 (rollen), 4 (geletterdheid), 5 (verboden), 6 en bijlage III (hoog risico), 25 (rolwijziging), 50 (transparantie), 113 (toepassing). Per gebruik en rol toetsen.
- Verordening (EU) 2026/1744, digitale omnibus AI — Vastgesteld 8 juli, gepubliceerd 24 juli en in werking 27 juli 2026. Gewijzigd art. 4 en 113: Annex III-verplichtingen 2 december 2027; productgebonden hoog risico 2 augustus 2028. Art. 50 grotendeels sinds 2 augustus 2026; specifieke overgang.
- AVG, Verordening (EU) 2016/679 — Art. 5, 6, 9, 22, 25, 28, 32 en 35: rechtmatigheid, minimalisatie, besluiten over personen, ontwerp, verwerkers, beveiliging en DPIA waar toepasselijk.
- Europese Commissie: AI literacy Q&A — Officiële toelichting bij art. 4: maatregelen passend bij rol, kennis, context en betrokken personen; geen verplicht specifiek certificaat of standaardcursus.
- UK NCSC: managing the cyber risk of agentic AI — 20 augustus 2026; guidance over rechten, grenzen, monitoring en incidentrespons bij agents. Britse guidance, geen universeel wettelijk voorschrift.