Wat moet er minimaal helder zijn?
- Taak en doel: waarvoor mag AI helpen en waarom?
- Toegestane omgeving en gegevens: welke input mag wel en welke nog niet?
- Bevoegdheid: concept, externe communicatie en systeemactie apart.
- Controle: welke feiten, bron en beslissing beoordeelt de medewerker zelf?
- Afwijking: aan wie meld je een fout, een onverwachte actie of datadeling?
- Herziening: wie past de instructie aan na een nieuwe functie of incident?
De gewijzigde art. 4 AI Act vraagt ondersteuning van geletterdheid rekening houdend met taak, ervaring, context en betrokkenen. Het schrijft geen identiek beleidsdocument voor ieder bedrijf voor.
Fictief voorbeeld bij Noord Service
Servicemedewerkers mogen met fictieve productinformatie een conceptreactie laten opstellen. Ze controleren productcode, actuele garantievoorwaarden en afspraakgegevens zelf. Echte klantmails, automatische verzending en boekingen zijn nog niet vrijgegeven. Vindt iemand een fout, dan stopt de externe stap en meldt die het aan de serviceleider. De kaart hieronder is een invulbaar startpunt, geen vastgesteld bedrijfsbeleid.
Welke kaart kan ik invullen?
Korte instructie per rol, met een oefening die laat zien of iemand fouten herkent en kan stoppen.
Veeg in de tabel opzij of gebruik de pijltjestoetsen voor andere kolommen.
| Onderdeel | Wat leg je vast? | Fictief ingevuld voorbeeld |
|---|---|---|
| Rol en taak | Welke persoon gebruikt AI waarvoor? | Servicemedewerker: conceptantwoorden op productvragen. |
| Toegestane tool en gegevens | Noem toegestane omgeving en inputgrens. | Alleen goedgekeurde testomgeving met fictieve productinformatie. |
| Verboden of aparte acties | Welke stap vraagt andere toestemming? | Geen echte klantgegevens, geen zelfstandige verzending of boeking. |
| Controle vóór gebruik | Wat moet de medewerker zelf vaststellen? | Product, garantie en voorwaarden in actuele bron controleren. |
| Oefencasus | Laat een ontbrekende of misleidende bron voorkomen. | AI verzint garantie van vijf jaar terwijl voorwaarden twee jaar vermelden. |
| Gewenste reactie | Wat doet de medewerker in deze oefening? | Niet verzenden; fout registreren; juiste bron zoeken; serviceleider informeren. |
| Escalatie | Wanneer pauzeren of incidentroute starten? | Onjuiste toezegging bij externe klant of mogelijke datadeling direct melden. |
| Bewijs van begrip | Noteer werkelijke oefening, geen automatisch certificaat. | Oefening nog te doen; uitkomst onbekend. |
| Herziening | Wanneer opnieuw instrueren? | Bij nieuwe tool, klantdata, bevoegdheid of incident. |
Rolgerichte AI-werkinstructie en oefenkaart als bewerkbare CSV
Download zonder e-mailadres. Vul echte gegevens uitsluitend in je eigen beveiligde omgeving in; deze website ontvangt geen antwoorden.
Wat laat een instructie open?
Een instructie vervangt geen beoordeling van de leverancier, gegevensstromen, AVG-grondslag of specifieke AI Act-rol. De leveranciersbeoordeling en privacyuitleg behandelen die vragen.
Verder lezen
Bronnen en broncontrole
Openbare primaire bronnen gecontroleerd op . Het Noord Service-voorbeeld en de hulpmiddelen zijn fictieve, praktische DCA-uitwerkingen.
- Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), geconsolideerde tekst — Art. 3 (rollen), 4 (geletterdheid), 5 (verboden), 6 en bijlage III (hoog risico), 25 (rolwijziging), 50 (transparantie), 113 (toepassing). Per gebruik en rol toetsen.
- Verordening (EU) 2026/1744, digitale omnibus AI — Vastgesteld 8 juli, gepubliceerd 24 juli en in werking 27 juli 2026. Gewijzigd art. 4 en 113: Annex III-verplichtingen 2 december 2027; productgebonden hoog risico 2 augustus 2028. Art. 50 grotendeels sinds 2 augustus 2026; specifieke overgang.
- Europese Commissie: AI literacy Q&A — Officiële toelichting bij art. 4: maatregelen passend bij rol, kennis, context en betrokken personen; geen verplicht specifiek certificaat of standaardcursus.
- AVG, Verordening (EU) 2016/679 — Art. 5, 6, 9, 22, 25, 28, 32 en 35: rechtmatigheid, minimalisatie, besluiten over personen, ontwerp, verwerkers, beveiliging en DPIA waar toepasselijk.
- UK NCSC: the hidden risks of shadow AI — 7 september 2026; gebruik buiten goedgekeurde processen, zichtbaarheid en passende alternatieven. Britse guidance.